http://hotface.gr/wp-content/uploads/2018/02/300px-lycurgus_bas-relief_in_the_u.s._house_of_representatives_chamber.jpg

Λυκούργος (νομοθέτης) της Σπάρτης – Έργο και νομοθεσία (α’ μέρος)

9

Ο Πλούταρχος στους βίους του Λυκούργου, με την γνωστή του φράση «Άπασα η πόλη φιλοσοφούσα» περιγράφει την ποιότητα των ανθρώπων που ανδρώθηκαν στην Σπαρτιατική πολιτεία, καθώς η Σπάρτη υπήρξε στην ουσία μια πόλη φιλοσόφων και συγκεκριμένα ανδρών που με τις πράξεις και τον ένδοξο βίο τους δημιούργησαν ένα νέο φιλοσοφικό πρότυπο, συνδυάζοντας πνεύμα, ήθος και πολεμική ικανότητα.

Εξέχουσα μορφή ανάμεσα τους αποτελεί ο Λυκούργος, του οποίου η ζωή και το έργο είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ιστορία της Λακεδαίμονας. Ο πατέρας του, βασιλιάς της Σπάρτης σε περίοδο έντονων πολιτικο-κοινωνικών ζυμώσεων, με έντονη τη φθορά του βασιλικού θεσμού και την αναρχία να απειλεί την πόλη, κατά τη διάρκεια μιας συμπλοκής τραυματίζεται θανάσιμα. Η εξουσία περιέρχεται στα χέρια του αδελφού του, ο οποίος πεθαίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα, και έτσι βασιλιάς γίνεται ο Λυκούργος. Ωστόσο, παραχωρεί το θρόνο στον νεογέννητο γιο του αδερφού του, εξακολουθώντας όμως να είναι ένας από τους ισχυρότερους άνδρες της πόλεως. Οι προερχόμενες αντιδράσεις από τους κύκλους της αριστοκρατίας τον αναγκάζουν να αυτοεξορισθεί και εκείνη τη χρονική στιγμή είναι που ξεκινά το πρώτο στάδιο του νομοθετικού του έργου.

Τα νομοθετήματα του Λυκούργου είχαν ευρύτερη έννοια από το απλό νόημα του όρου «νόμος», καθώς περιελάμβαναν συνήθειες και έθιμα που έπρεπε ή δεν έπρεπε να τηρηθούν, ασχέτως κάποιες φορές εάν δεν ορίζονταν από κάποια διάταξη ή δεν επιβάλλονταν από τη δημόσια αρχή. Οι συγκεκριμένοι νόμοι ήταν συχνά αλληλένδετοι τόσο με την παιδεία όσο και με τις παραδόσεις της Πολιτείας της Σπάρτης, τους οποίους ο Λυκούργος είχε αξιώσει από τους Σπαρτιάτες ότι θα τους τηρούσαν, δηλαδή ήταν βέβαιος ότι δεν θα τους παρέβαιναν.

Η Κρήτη και η Ιωνία είναι δυο μέρη που ο Λυκούργος φαίνεται να επισκέφθηκε με βεβαιότητα, με σκοπό να αντιπαραβάλει τον τρόπο ζωής και διαβιώσεως στις δυο διαφορετικές περιπτώσεις. Ενώ στην Κρήτη η διαβίωση διεπόταν από λιτότητα, αυστηρότητα και ήταν πτωχική, η καθημερινότητα των Ιώνων χαρακτηριζόταν από κάποια πολυτέλεια και τρυφηλότητα. Στο σημείο αυτό παρατήρησε και διαπίστωσε τις διαφορές μεταξύ των δυο πολιτευμάτων και των εκπορευόμενων από αυτών τρόπων διαβίωσης.   

Ωστόσο, η παρακμή του βασιλείου της Σπάρτης (κοινωνικές αδικίες, πολιτικές ανισότητες, διακρίσεις πολιτών, ανταγωνισμός διαφορετικών μορφών εξουσίας, εκφυλισμός των ηθών, μονομερής προσανατολισμός του πολιτεύματος) έκρινε αναγκαία την επιστροφή του Λυκούργου στην πόλη, τόσο από την πλευρά των βασιλέων, όσο και από την πλευρά των πολιτών. Η επίσκεψη του στο μαντείο των Δελφών και η «θεϊκή έγκριση» των νομοθετημάτων του, με την παράλληλη διαβεβαίωση ότι η προσπάθεια μεταρρύθμισης θα είναι επιτυχής, αποτέλεσε το έναυσμα για την επάνοδο του. Η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση, όπως άλλωστε και κάθε άλλη μεγάλη ιστορική αλλαγή, δεν πραγματοποιήθηκε ούτε με διάλογο, ούτε με ψηφοφορία, αλλά επήλθε με την ισχύ των όπλων, μέσω μιας αναίμακτης επανάστασης. Ο Λυκούργος, έχοντας μαζί του μια επίλεκτη ομάδα ανδρών, βαδίζει ένοπλος στην αγορά με στόχο την πρόληψη οποιασδήποτε αντίδρασης. Ο ενήλικος πλέον βασιλιάς αποδέχεται την επερχόμενη αλλαγή πολιτεύματος, ενώ μια σειρά νέων θεσμών επιβάλλεται στην πόλη, επηρεάζοντας καταλυτικά την μετέπειτα ιστορική της πορεία.

Βέβαια, το ένδοξο μεγαλείο της πολιτείας της Σπάρτης οφείλει πολλά στη νομοθεσία που θέσπισε ο Λυκούργος, αν και την ευνομία που προσέφερε την πλήρωσε συχνά με την αγανάκτηση πλουσίων πολιτών, που παραλίγο να του στοιχίσει την ίδια του τη ζωή.

Παρά τις μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε, στηρίχθηκε και σεβάστηκε πολλές από τις ήδη υπάρχουσες παραδόσεις και θεσμούς των Σπαρτιατών, όπως ήταν ο θεσμός της διπλής βασιλείας και η διανομή της κατακτηθείσης από τους Δωριείς γης σε κλήρους.

Στο ιστορικό έργο του Πλούταρχου περιγράφονται τα βασικότερα σημεία της μεταρρυθμιζούσης νομοθεσίας του Λυκούργου, το οποίο αποτελεί και την πλέον αξιόπιστη πηγή.

Η Γερουσία και η Αρχή των Εφόρων

Μια εκ των σημαντικότερων καινοτομιών που εισήγαγε ήταν η σύσταση της γερουσίας. Το πολιτικό σκηνικό της εποχής μέχρι εκείνη την περίοδο ήταν ασταθές. Από την μια παρέκλινε προς το μέρος των βασιλέων με κίνδυνο να μετατραπεί σε τυραννικό καθεστώς και από την άλλη έτεινε προς την πλευρά του λαού με κίνδυνο να μοιάζει με το δημοκρατικό πολίτευμα, το οποίο δεν έχαιρε ιδιαίτερης αναγνώρισης στην πολιτεία της Σπάρτης. Ωστόσο, κατά την εποχή του Λυκούργου το πολιτικό σώμα της γερουσίας τοποθετήθηκε στο μέσο της πολιτείας με στόχο την πολιτική ισορροπία και τάξη. Αποτελείτο από είκοσι οκτώ άνδρες ηλικίας άνω των εξήντα ετών, εφ’ όρου ζωής. Επίσης, ασφαλιστική δικλείδα ως προς τη μη διατάραξη του πολιτεύματος αποτέλεσε και η καθιέρωση της αρχής των εφόρων, όταν η Γερουσία άρχισε να μετατρέπει το καθεστώς σε τυραννία. Κατά την διάρκεια των εκστρατειών οι έφοροι ήταν τα «μάτια της ρήτρας του Λυκούργου», χωρίς το δικαίωμα της επεμβάσεως. Βασικό τους μέλημα ήταν να ελέγχουν εάν τηρούνταν οι νόμοι του.

Η Απέλλα

Επίσης, θέσπισε την Απέλλα, δηλαδή την συνέλευση των πολιτών στην Αρχαία Σπάρτη. Αναφερόταν σε περιοδικές συγκεντρώσεις (λαοσυνάξεις), ανά τακτά χρονικά διαστήματα, των Σπαρτιατών ηλικίας άνω των τριάντα ετών, οι οποίοι αν και δεν είχαν το δικαίωμα της ψήφου ή της συζήτησης επί των θεμάτων, τους επιτρεπόταν να τα αποδέχονται ή να τα απορρίπτουν δια βοής.

Ο Αναδασμός της Γης

Παράλληλα, ο θεσμός του αναδασμού της γης αποτελεί μια ακόμη σημαντική μεταρρύθμιση, όχι μόνο αναφορικά με την Σπαρτιατική κοινωνία εκείνης της εποχής, αλλά και ολόκληρης της παγκόσμιας πολιτικής ιστορίας, που αναφερόταν τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Επιδιώκοντας την απάλειψη της αλαζονείας, του φθόνου, των βιαιοπραγιών, του πολυτελούς και ανήθικου τρόπου ζωής, αλλά και την εξομάλυνση περιπτώσεων υπέρμετρου πλουτισμού και φτώχειας, κατάφερε να πείσει όλους τους πολίτες, αφού πρωτίστως αποποιηθούν κάθε ιδιοκτησία, να αναδιανέμουν την γη εξ αρχής, συμβιώνοντας μεταξύ τους με ισότητα, κατέχοντας ίσα μερίδια. Ίσα μερίδια γης έδωσε, ακόμη, και στους περίοικους. Η ίση διανομή των κλήρων αυτών αναφερόταν στην ισότητα της παραγωγικής απόδοσης, καίριας σημασίας είναι, όμως, ότι τους έκανε αναπαλλοτρίωτους, δηλαδή ο κάτοχος τους δεν είχε το δικαίωμα πώλησης τους, καθώς ανήκαν στην Σπαρτιατική Πολιτεία.

Τα χρήματα ως μέσο συναλλαγής

Συμπληρωματικά νομοθετήματα ως προς την κατεύθυνση της εξασφάλισης ισότητας, οικονομικής κατά βάση φύσεως, αφορούσαν την ακύρωση όλων των νομισμάτων κατασκευασμένων από χρυσό ή ασήμι, διατάσσοντας την χρήση μονάχα όσων ήταν κατασκευασμένα από σίδηρο. Με αυτό τον τρόπο ο Λυκούργος κατάφερε την αποφυγή παρανομιών και άδικων πράξεων, ενώ οι Σπαρτιάτες δεν είχαν έτσι την δυνατότητα αγοράς και κατανάλωσης ξένων προϊόντων και ευτελών εμπορευμάτων.

Τα «συσσίτια»

Σημαντικές, όμως, αλλαγές πραγματοποιήθηκαν και στον τομέα της κοινωνικής ζωής της Πόλεως, ώστε αυτή να βελτιωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Επιδίωξε και παρότρυνε την ανάπτυξη ισχυρότερων συντροφικών δεσμών μεταξύ των Σπαρτιατών και την σύσφιξη αυτών. Τα συσσίτια ήταν ένας θεσμός κατά τον οποίο οι Όμοιοι έτρωγαν όλοι μαζί συγκεκριμένες τροφές, εκ των οποίων βασική ήταν ο μέλανας ζωμός, αποφεύγοντας την σίτιση στην οικεία τους. Στην ουσία επρόκειτο για κοινά γεύματα που έμοιαζαν με συνεστιάσεις στρατοπέδου, αποτελώντας κατά βάση έναν πολιτικο-στρατιωτικό θεσμό, ο οποίος στόχευε στην τόνωση των δεσμών μεταξύ των Σπαρτιατών. Ο λιτός βίος σφυρηλάτησε το σωματικό, αλλά πρωτίστως το ψυχικό σθένος των Σπαρτιατών, επιτυγχάνοντας τη σκληραγώγηση τους. Το αποτέλεσμα ήταν η απλοποίηση του τρόπου διαβίωσης, ενώ με αυτό τον τρόπο «ο πλούτος κατέστη άπλουτος». Επίσης, μετά το πέρας των συσσιτίων οι Σπαρτιάτες έπρεπε να βαδίζουν μες στο σκοτάδι, με προορισμό την οικεία τους, ώστε να διδαχτούν να αντιμετωπίζουν με θάρρος και όχι φοβικά το σκότος της νύχτας.

spartans-

Δείτε  ΕΔΩ  το ΄Β μέρος






Σας ευχαριστώ για την επίσκεψη. Ελπίζω να ωφεληθήκατε από αυτό που διαβάσατε. Θα σας παρακαλούσα να είστε κόσμιοι στους χαρακτηρισμούς σας. Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο. Η ευθύνη των σχολίων βαρύνει τους σχολιαστές και δεν εκφράζει την θέση και άποψη του site. Επίσης σας δίνετε βήμα να καταγγείλετε.. τα "στραβά και ανάποδα" για την εποικοδομητική συζήτηση και επίλυση των προβληματων. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας...

Translate »