http://hotface.gr/wp-content/uploads/2018/02/photo370.jpg

Λυκούργος (νομοθέτης) της Σπάρτης – Έργο και νομοθεσία (β’ μέρος)

9

Δείτε  ΕΔΩ  το Ά μέρος

Η Αγωγή των νέων Σπαρτιατών

Αξιοσημείωτος δε, ήταν ο θεσμός που αφορούσε την αγωγή των νέων Σπαρτιατών, ο οποίος δικαίως αποτέλεσε ένα από τα τελειότερα ιστορικά πρότυπα, μετατρέποντας την κείμενη νομοθεσία σε ύψιστο και διαχρονικό δείγμα πολιτιστικής ακμής. Συγκεκριμένα, τα παιδιά ζούσαν υπό την πατρική τους στέγη μέχρι τα επτά τους χρόνια, ενώ στη συνέχεια την σκυτάλη έπαιρνε η ομαδική συμβίωση υπό την σκέπη της Πολιτείας για τα επόμενα είκοσι τρία έτη, δίχως διακοπή. Οι συνομήλικοι έφηβοι αποτελούσαν τις αγέλες και αρχηγός τους οριζόταν ένας μεγαλύτερος ηλικιακά νέος.

Όσον αφορά στην εμφάνιση του νεαρού Σπαρτιάτη, προβλεπόταν και αυτή από το νόμο. Τα κοντά μαλλιά, ο ελαφρύς ρουχισμός και η έλλειψη υποδημάτων αποτελούσαν χαρακτηριστικά της. Αντιθέτως, η περιποίηση  της κόμης ήταν επιβεβλημένη κατά την πολεμική περίοδο, καθώς σύμφωνα με έναν παλαιό λόγο του Λυκούργου η μακριά κόμη κάνει έναν όμορφο άντρα να φαίνεται ομορφότερο και έναν άσχημο φοβερότερο στην όψη. Εισήγαγε τον ερυθρό τριβώνα, καθώς θεωρούσε την συγκεκριμένη απόχρωση την ιδανικότερη για τους άνδρες που έχουν ως στόχο να νικούν στο πεδίο της μάχης.

Το χειμώνα οι νέοι κολυμπούσαν στα παγωμένα νερά του ποταμού Ευρώτα, ώστε να αποβάλλουν από την ψυχή και το σώμα τους τα τελευταία δείγματα θηλυπρέπειας. Ακόμη, το συσσίτιο τους μπορούσε να συμπληρωθεί διαμέσου της κλοπής, καθώς δεν θεωρούνταν πράξη ανίερη και συχνά επιδοκιμαζόταν, με την έννοια της προσπάθειας για επιβίωση και αυτοσυντήρηση, αρκεί να μην ακολουθούσε σύλληψη, για την οποία προβλεπόταν σκληρή τιμωρία. Κάτι που συνηθιζόταν ήταν και το μαστίγωμα των εφήβων, για λόγους θρησκευτικούς και παιδαγωγικούς. Αυτή η πρωτότυπη μορφή εξάσκησης λάμβανε χώρα με τελετουργικό τρόπο στον ιερό ναό της Ορθίας Αρτέμιδος, ενώ ο νέος που παρουσίαζε την μεγαλύτερη αντοχή ξεχώριζε και ονομαζόταν Βωμονίκης. Παράλληλα, η διδασκαλία ανάγνωσης, γραφής, μουσικής και χορούπροβλεπόταν επί καθημερινής βάσεως και αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που ο νεαρός Σπαρτιάτης διακρινόταν από ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο γνώσεων. Μέχρι τα τριάντα τους έτη οι νεαροί Σπαρτιάτες είχαν την υποχρέωση να διαβιούν μαζί με τους συντρόφους τους, ωστόσο συνηθιζόταν συχνά την νύχτα να το σκάνε από τις συσκηνίες (ομαδική συμβίωση δωδεκαμελών ομάδων) τους, ώστε να συνεβρεθούν με τις συζύγους τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Πολιτεία της Σπάρτης επιδοκίμαζε το θεσμό της πολύτεκνης οικογένειας, αντιμετωπίζοντας τον ως μέσο για τη διαιώνιση και διατήρηση της συνέχειας της φυλής, ενώ για τον αντίθετο ακριβώς λόγο η αγαμία τιμωρούνταν.   

Άξιος μνείας είναι και ο θεσμός της «Κρυπτείας», κατά τον οποίο οι νέοι από τα δεκαοχτώ έως τα είκοσι τους έτη είχαν την υποχρέωση να συμμετάσχουν ενεργά. Ειδικότερα, επίλεκτες ομάδες νεαρών Σπαρτιατών στέλνονταν στην Λακωνική ύπαιθρο, με υποτυπώδη εξοπλισμό και ελάχιστα εφόδια, περνώντας την μέρα τους σε σκοτεινά κρησφύγετα, ενώ την νύχτα εξορμούσαν στους αγρούς με στόχο να σκοτώσουν τους ισχυρότερους και περισσότερο επικίνδυνους είλωτες για την πόλη. Άκρα μυστικότητα κάλυπτε τόσο την οργάνωση και την εκτέλεση αυτής της επιχείρησης, όσο και το άρτια οργανωμένο δίκτυο πληροφοριών που απαιτούσε η δραστηριότητα αυτή. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, παρατηρήθηκε η εξαφάνιση περισσότερων από δύο χιλιάδων ειλώτων από την ύπαιθρο της Λακεδαίμονας, δίχως ποτέ να υπάρξει κάποιο στοιχείο αυτής της μαζικής ‘’εκκαθάρισης’’. 

Ο Λυκούργος με την νομοθεσία του αποσκοπούσε ο κάθε πολίτης της Σπάρτης, αφότου συμπλήρωνε τα τριάντα του έτη, να έχει πλήρη πολιτικά δικαιώματα, ώστε να έχει την δυνατότητα, επάξια πλέον, να διεκδικήσει κάθε στρατιωτικό και πολιτικό αξίωμα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόλις στα είκοσι του έτη ο νέος Σπαρτιάτης ήταν απόφοιτος της μοναδικής για την εποχή Ακαδημίας Πολέμου, με αποτέλεσμα να μπορεί να αποτελεί μέλος μιας εκ των φοβερότερων πολεμικών μηχανών, παγκοσμίου φήμης, που υπήρξαν ποτέ. Απέβλεπε στη δημιουργία καλών και αγαθών πολιτών, δηλαδή ανδρείων, καταδικάζοντας την μαλθακότητα και την πολυτέλεια.

Επιπλέον, πιστεύοντας στην ευγονία των πολιτών επέβαλλε την εκγύμναση τους, η οποία αφορούσε τόσο τους νέους όσο και τις νέες, ακολουθώντας ένα πρόγραμμα αγωγής, που εκτός των άλλων ωφελειών συνέβαλλε και στην τεκνοποίηση υγιών παιδιών.

Ο Πλάτωνας έτρεφε ιδιαίτερο θαυμασμό για τους θεσμούς του θεωρώντας πως είναι «θεϊκής προέλευσης», ενώ το μαντείο των Δελφών είχε δώσει τη συγκατάθεση του με την φράση πως ο Λυκούργος «ήταν περισσότερο θεός παρά άνθρωπος». Χάριν της ευνομίας που προσέφερε τιμήθηκε ως ημίθεος, με δικό του ναό,  και τον περιέβαλλαν με συμβολικές μορφές, ενώ τελούσαν προς τιμήν του ειδική ενιαύσιο γιορτή, τα λεγόμενα «Λυκούργεια». Ακόμη, αρκετοί στωϊκοί φιλόσοφοι, λάτρεις του μεγαλείου της Σπάρτης, δίνοντας πίστη στο «μύθο» της νομοθεσίας του Λυκούργου, προέβαλλαν το Λυκούργειο πολίτευμα ως αυτό που θα φέρει την ευτυχία στους ανθρώπους.

Η Μεγάλη Ρήτρα του Λυκούργου, όπως αλλιώς ονομαζόταν η σειρά των νομοθετημάτων του, σφυρηλατεί την ιδανική πολιτεία. Για να προστατεύσει και να διασφαλίσει τους ευπατρίδες και τις οικογένειες τους και για να διατηρήσει το στράτευμα των Σπαρτιατών αλώβητο, προχώρησε στην εφαρμογή αυτών των θεσμών. Στόχος του ήταν η δόμηση μιας κοινωνίας πολιτών των οποίων η ζωή θα περιστρέφεται και θα διέπεται από την έννοια της τιμής και του θάρρους, καθώς όπως φαίνεται κάθε νέος Σπαρτιάτης ξεκινούσε τον κύκλο της ζωής του με γνώμονα την πολεμική αρετή, ώστε να αναπτύξει ένα στρατηγικό και μαχητικό πνεύμα. Ενώ έδινε ιδιαίτερη σημασία στην καλλιέργεια του πνεύματος μεριμνώντας για την εξοικονόμηση ελεύθερου χρόνου, επέβαλλε ταυτόχρονα στο στράτευμα την απαραίτητη πειθαρχία, με στόχο την δημιουργία ενός πρότυπου στρατεύματος, με πνεύμα φίλαθλο και ηρωικό ταυτόχρονα.

Κατάφερε με τις ρήτρες του να εξασφαλίσει μια ισορροπία εξουσιών μεταξύ των αριστοκρατικών φατριών της πόλεως, κάτι που σήμανε και την στρατιωτική πρωτοκαθεδρία της Σπάρτης. Συμβάλλοντας με το έργο του στην αναγέννηση της Σπαρτιατικής  Πολιτείας, συνείσφερε στην ‘’γέννηση’’ μιας ξεχωριστής ράτσας πολεμιστών, που ενέπνεαν τον φόβο, αλλά και τον σεβασμό των αντιπάλων τους. Η παιδεία που παρείχε στους νέους η Πολιτεία της Σπάρτης αποτελούσε το μυστικό που την ανέδειξε σε πρώτη δύναμη της Ελλάδος. Φθόνο στους αντιπάλους της προκαλούσε το γεγονός ότι όσο κρατήθηκε ζωντανή η Μεγάλη Ρήτρα του Λυκούργου και οι παραδόσεις της Σπάρτης, δεν κατόρθωσε να υπάρξει κανένας ξένος κατακτητής.

Τόσο οι γραπτοί, όσο και οι άγραφοι νόμοι του αποσκοπούσαν στην ευνομία, στην πειθαρχία, αλλά και την σκληραγώγηση των Σπαρτιατών. Οι Σπαρτιάτες με την άφιξη του Λυκούργου από «κακονομότατοι» γίνονται «ευνομότατοι», και την Σπάρτη διαδέχεται μια εποχή που κυριαρχεί η δικαιοσύνη, η υπακοή στους νόμους, η ελευθερία, η ισότητα και ισομοιρία των πολιτών (Ομοίων). Το αποτέλεσμα της ευνομίας είναι ο ιδιόμορφος τρόπος ζωής της Σπάρτης και το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης, σύμφωνα με τα οποία το Σπαρτιατικό θεωρήθηκε ως ένα από τα καλύτερα πολιτεύματα. Παράλληλα, η Λακεδαίμονα θεωρείται ως η κατεξοχήν πόλη όπου η πολίτες σέβονται και υπακούουν στον νόμο, ενώ έχει να επιδείξει το μακροβιότερο πολίτευμα με πολιτική σταθερότητα, δίχως ξένους κατακτητές και εσωτερικούς δυνάστες, πολιτειακές μεταβολές και κοινωνικές αναταραχές.

Lycurgus

Στη «Χρυσή εποχή του Λυκούργου», όπως θα μπορούσε να ονομαστεί, οι Σπαρτιάτες δεν αναλώνονταν σε συζητήσεις, αλλά μετέτρεπαν σε πράξη τα όσα αποφάσιζαν. Ωστόσο, χαρακτηριστικός ήταν ο πολεμικός-πατριωτικος χαρακτήρας του Σπαρτιατικού πολιτεύματος, με τη διαχρονικότητα του να το ανάγει μεταξύ των αρίστων πολιτευμάτων που είχε να επιδείξει η Ελλάδα. Η Σπάρτη, δεν ήταν μια δημοκρατία με την έννοια που είχε στην Αρχαία Αθήνα, αλλά μια αξιοκρατία. Μια αριστοκρατία, του πνεύματος στην ουσία της, που η δημοκρατία εκφραζόταν σε όσους θεωρούνταν πολίτες-οπλίτες και της οποίας βασική συνισταμένη ήταν η ισότητα των Ομοίων πολιτών. Η ισότητα αυτή ήταν ισότητα κοινωνική, ισότητα στα συσσίτια (άρα ισότητα πλούτου), ισότητα στα πλαίσια της οπλιτικής φάλαγγας.

Χαρακτηριστικά, ο Ισοκράτης αναφερόμενος στη δημοκρατικότητα του Σπαρτιατικού πολιτεύματος, αναφέρει πως οι Σπαρτιάτες «δημοκρατούνται», επειδή υπάρχει σε αυτούς ισότητα, ομόνοια στην εκλογή, στον ιδιωτικό βίο, και γενικότερα σε όλες τις ασχολίες τους, παραμένοντας πάντοτε πολέμιοι της ολιγαρχίας, ενώ ο Περικλής στον Επιτάφιο αναφέρει χαρακτηριστικά ότι οι Σπαρτιάτες υπακούουν από υποχρέωση, ενώ οι Αθηναίοι εθελοντικά. Ωστόσο, η υπακοή αυτή των Λακεδαιμονίων δεν οφειλόταν σε εξαναγκασμό, αλλά στην συνειδητοποίηση ότι με αυτό τον τρόπο γίνονταν οι ίδιοι οι πολίτες ρυθμιστές της κοινωνικής συμβίωσης, με την έννοια ότι εξασφάλιζαν τη συνέχεια, την ενότητα τους και την ελευθερία από τον τύραννο, πιστεύοντας ότι η ανυπακοή προκαλεί στάση, την οποία διαδέχεται η τυραννία. Επομένως, ξεκάθαρα φαίνεται ότι η υπακοή για τον Σπαρτιάτη πολίτη δεν αποτελούσε απλά μια μηχανιστική-ρυθμιστική υποχρέωση, αλλά πολιτική στάση, που συνάμα δήλωνε και την αρετή του.

Ο ιστορικός Πολύβιος θεωρούσε πως τα κριτήρια που κάνουν τους πολίτες σώφρονες και ενάρετους, ήταν δυο: τα ήθη και οι νόμοι. Κατά τη γνώμη του ιστορικού ο Λυκούργος ήταν αυτός που εξασφάλισε ομόνοια, ασφάλεια και διαφύλαξε την ελευθερία της Σπάρτης, με την έννοια ότι φρόντισε να είναι αυτάρκης, δίχως εσωτερικούς δυνάστες και εξωτερικούς κατακτητές. Μερίμνησε ώστε να αποκτούν όλοι οι πολίτες της Σπάρτης τον ίδιο τρόπο ζωής και  την ίδια εκπαίδευση, η οποία θα αποσκοπεί στη γενναιότητα των ανδρών, τους οποίους θα διέπει η πολεμική αρετή (ανδρεία) και η σωφροσύνη, ώστε να συγκρατούν την κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, για την υποταγή των άλλων λαών δεν υπήρχαν σχετικά νομοθετήματα, προσπαθώντας με αυτό τον τρόπο να καταστήσει τους πολίτες της Σπάρτης αυτάρκεις, ώστε να μην υπάρχει η ανάγκη διεξαγωγής πολεμικών εκστρατειών, και σώφρονες, ώστε στις μεταξύ τους σχέσεις να μην είναι φιλόδοξοι και ανταγωνιστές, αποφεύγοντας έτσι την διασάλευση της κοινωνικής συνοχής.

Δεν γνωρίζουμε εάν κάποια σημεία των θεσμών του Λυκούργου, που διέπονται από μια ακρότητα, κυμαίνονται μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, ωστόσο η διορατικότητα και το καινοτόμο πνεύμα του προσέφεραν ακράδαντα στο ένδοξο μεγαλείο της Σπαρτιατικής Πολιτείας. Θα μπορούσε κανείς να εντοπίσει πολλές ομοιότητες μεταξύ των Αξιών των Λακεδαιμονίων και της δικής μας Ιδέας. Η έννοια της Φυλής, η φλόγα της Πίστης σε ανώτερα Ιδανικά, η Πειθαρχία, η Τιμή και το Ήθος, το Θάρρος, ο Αγώνας για Ελευθερία και Αξιοκρατία, η αναγνώριση της πνευματικής καλλιέργειας, της αισθητικής συνδυασμένης με την λιτότητα, η αγωνιστικότητα και το μαχητικό πνεύμα, η ανωτερότητα του να Πιστεύεις σε κάτι και να διέπει την ζωή σου ένας Ιερός Αυτοσκοπός για τον οποίο αγωνίζεσαι σε κάθε σου πρακτική, έναντι του υλισμού και της διαφθοράς των αξιών, σε μια κενή και εκφυλισμένη κοινωνία. Εμείς, δίχως ποτέ να τολμάμε να θέσουμε τους εαυτούς μας δίπλα στους Ένδοξους Προγόνους μας, ακολουθούμε τα βήματα τους με σεβασμό και άπειρο θαυμασμό. Αποτελώντας για εμάς έμπνευση και πρότυπο παράδειγμα, θεωρούμε χρέος μας τον αγώνα για την οικοδόμηση ενός Νέου Κόσμου αντάξιου της κληρονομιάς που μας παρέδωσαν.






Σας ευχαριστώ για την επίσκεψη. Ελπίζω να ωφεληθήκατε από αυτό που διαβάσατε. Θα σας παρακαλούσα να είστε κόσμιοι στους χαρακτηρισμούς σας. Τα σχόλια υπάρχουν για να συνεισφέρουν οι αναγνώστες στο διάλογο. Η ευθύνη των σχολίων βαρύνει τους σχολιαστές και δεν εκφράζει την θέση και άποψη του site. Επίσης σας δίνετε βήμα να καταγγείλετε.. τα "στραβά και ανάποδα" για την εποικοδομητική συζήτηση και επίλυση των προβληματων. Ευχαριστούμε για την κατανόησή σας...

Translate »